Mönüye Türkçe Karşılığı Nedir? (Ama Gerçekten?)
Hepimiz bir restoranın kapısından içeri girdiğimizde, garson elinde o kocaman mönüyü getirdiğinde, bir an için kafamız karışır, değil mi? Hani o an, gözlerimiz mönüyü incelerken, “Aman Allah’ım, buradaki her şey yabancı dilde yazıyor!” gibi bir duyguya kapılırız. Sonra bir bakarız, birden bire kafamızda beliren “Mönüye Türkçe karşılığı nedir?” sorusu ansızın gelir. Neden bizde mönü, menü olmalı? Bu sorunun ardında ne var? Bir restoran mönüsü nedir, ne işe yarar, neden İngilizce kelimelerle süslenir?
Biraz mizahi bir şekilde bu soruyu irdeleyelim, bakalım sonunda ne çıkacak!
Mönüye Türkçe Karşılığı Nedir? (Bir Dilsel Felsefe Seansı)
İzmir’de yaşayan bir genç olarak, her gün o kadar çok kafe ve restoran arasına sıkışıp kalıyorum ki, bazen mönüleri (evet, “menü” demiyorum, burası İzmir!) okurken, adeta bir dil araştırması yapıyorum. Bir defasında, “Bu mönü nedir?” diye bir soruyla karşılaştım. İçimdeki felsefeci uyanıp, hemen cevabı bulmaya karar verdi. “Mönü”, aslında Fransızca “menu” kelimesinden geliyormuş. Hatta Fransızca da ‘menü’ kelimesi, ‘küçük’ anlamına gelen ‘minut’ kelimesinden türemiş. Yani aslında biz “mönü” dediğimizde, “küçük bir şey” demiş oluyoruz. Gerçekten de, çoğu zaman menüye baktığımızda gördüğümüz yemeklerin hepsi o kadar küçük, küçük ama pahalı ki!
İçimden bir ses diyor: “Neden bu kadar uzun düşünüyorsun, arkadaş? Mönüye Türkçe karşılığı nedir diye soruyorsan, cevabı gayet basit: ‘Menü’!” Ama ben mi? Tabii ki buna katılmıyorum. Bir garip düşünce hep peşimi bırakmıyor: “Neden her şeyi yabancı dillerle süslüyoruz? Hadi gel, biraz eğlenelim!”
Mönü ve Menünün Psikolojisi: Karar Verememe Durumu
Bir arkadaşım var, adı Ahmet. Kendisi, mönüye bakarken ciddi anlamda karar verememe krizine giriyor. Mönüye bakıyor, bir yandan telefonunu kurcalıyor, bir yandan da “Şu an ne yiyeceğime karar veremiyorum” diye ağlıyor. O sırada içimden bir ses şöyle diyor: “Ahmet, mönüye Türkçe karşılığı nedir? Hadi, biraz özeleştiride bulun! Yani yemek mi seçemiyorsun, yoksa başka bir şey mi?”
Ayrıca, “Yok, işte acılı pizza mı istesem, yoksa ızgara köfte mi? Ya da mantar soslu tavuk mu? Hmmm…” gibi bir mantıkla devam ederken, gerçekten de “Bu mönü nerede Türkçeleştiriliyor?” diye düşündüm. Yani, menüyü açıp “Acılı pizza, peki acısız pizza var mı? Menüde pizza olduğu kesin, ama bu menüdeki ‘acılı’ kısmı neden bizden saklanıyor?” diye sormak istiyorum. Mönüyü seçerken, karar verme sürecine dair insani bir sorgulama başlıyor.
Restoran Mönüsü: Adeta Kültürel Bir Yansıma
Bir başka açıdan bakacak olursak, mönüler aslında bir kültürün yansıması. Her restoranın mönüsü, sadece yemekleri sunmakla kalmaz, aynı zamanda bir tür kültürel mesaj verir. Yani, mönüyü almak sadece yemek seçmek değil, bir tür kültürel deneyimdir. Hatta bazı restoranlar, mönülerinde kullandıkları kelimelerle bir tür görsel şov yapmayı da severler. Örneğin, “gourmet burger” diye bir şey var. Bu da aslında, bir hamburgerin “şık” ve “prestijli” olduğuna dair bir imaj yaratmak. “Gourmet” kelimesi, normalde bildiğimiz hamburgerle alakası olmayan bir terim, ama işte mönülerde bunu görmek, yediklerimizin değerini daha da artırıyor.
İçimdeki insan diyor ki: “Bütün bu yabancı terimler aslında bizim kültürümüzü yansıtıyor. Her şeyin uluslararası olması, aslında daha fazla çeşitliliği ve daha fazla deneyimi simgeliyor. Bunu kabul etmelisin!”
Ama içimdeki mühendis, hemen araya giriyor: “Evet, tabii. Ama ‘acılı’ ve ‘soslu’ kelimelerini İngilizce yazıp, ‘sour cream’ koyan bir restoranda bu terimlerin anlamını sorgulamamak da saçma. Hadi, biraz mantıklı olalım!”
Mönüye Türkçe Karşılığı Nedir? (Bir Sonraki Restoran Maceramız)
Yani, her şey bir yana, mönüye Türkçe karşılığı nedir sorusuna gelince, aslında cevabımız “menü” gibi görünüyor, ama bu kadar basit olmasını beklemek gerçekten mümkün mü? “Mönü” kelimesinin hayatımıza girmesi, aslında bizim ne kadar çok dışarıdan gelen kültürlere açık olduğumuzu gösteriyor. Gerçekten de, bir restoranda sadece yemek seçmek değil, yemekle beraber bir kültür de seçiyorsunuz.
Ve şimdi, diyelim ki bir restorana gittiniz. Mönüyü açtınız ve karar veremediniz. “Köfte mi yesem, yoksa pizza mı?” diye bir çıkmaza girdiniz. İçinizdeki mühendis size şöyle diyor: “Dur, verileri toparla! En iyisi, önce pizza, sonra köfte.” Ama içindeki insan tarafı cevap veriyor: “Ya ama ben köfteyi özledim. Pizza her yerde var, ama köfte… O başka!”
Sonuç olarak, mönüye Türkçe karşılığı nedir sorusunu yanıtlamak gerçekten basit olmalı. Ama bir yandan da işin içinde bir kültürel derinlik, bir espri anlayışı ve bir miktar kafa karışıklığı olduğunu da göz önünde bulundurmalıyız. Yani “menü” mü, “mönü” mü, ya da sadece “yemek listesi” mi diyeceksek, o kadar da önemli değil, değil mi? Kendinize göre karar verin.