Okuma Türleri ve Teknikleri Nelerdir? Bir Genç İzmirli’nin Gözünden
Okuma türleri ve teknikleri hakkında bir yazı yazma fikri bana nasıl geldi? Kafamda deli sorularla gezinirken, birden aklıma bir anı geldi: Geçen gün arkadaşlarla buluştuğumda, her biri telefonlarına gömülmüş, sanki dünya sadece Instagram ve TikTok’tan ibaretmiş gibi yaşıyorlardı. Ama birden, biri “Sence kitap okuma alışkanlıklarımız neden yok oluyor?” diye sordu. O an! O an birden her şeyin çözümü olduğunu fark ettim. “Hadi, bir yazı yazalım bu konu hakkında” dedim. İşte karşınızda, okuma türleri ve tekniklerini keşfederken biraz da kendi halimi eleştirdiğim, mizahi bir bakış açısıyla hazırlanmış bir yazı.
Okuma Türleri: Herkesin Kendine Göre Bir Kitap Okuma Tarzı Var
Okuma, bana göre sadece gözlerle sayfalara bakmak değil, zihinsel bir yolculuğa çıkmaktır. Kimi okurlar bir dergiye göz atarken, kimisi bir romanla başlar, kimisi de tam anlamıyla bilimsel bir makale okur. Okuma türleri dediğimizde, aslında herkesin kendine has bir tarzı olduğunu görüyorsunuz. Hadi, bunları daha yakından inceleyelim.
1. Hızlı Okuma: Hadi Ama, Bunu Gerçekten Yapabilir Misin?
Hızlı okuma, adından da anlaşılacağı üzere, metni gözden geçirirken daha hızlı olmayı hedefler. Ama bu gerçekten mümkün mü? Mesela geçenlerde Bir Kitap Nasıl Okunur adlı kitabı okumaya çalışırken, “Bu kadar hızlı okuyarak bir şey anlayabilir miyim?” diye düşündüm. Hani, bu kitapta çok şey öğrenecektim, ama ben hala birinci sayfada takıldım. “Aman, belki de normal hızım daha iyi. Bunu daha sonra okurum,” diye mırıldandım.
Ama şunu itiraf etmeliyim, hızlı okuma bazen işe yarayabiliyor. Özellikle ders çalışırken, bütün bir kitap üzerinden hızlıca geçip anahtar noktaları öğrenmek gerçekten kullanışlı olabilir. Ancak, tam anlamıyla anlamaya çalışıyorsanız, bence hız yapmak da zorlayıcı olabilir. İki kelimeyi bir arada koymakta zorlanırken, hızı nerede bulacağız ki?
2. Derinlemesine Okuma: Şu Soruyu Sormadan Geçemeyeceğim
Derinlemesine okuma; kitap, makale, ya da bilimsel metin olsun, gerçekten her kelimesine odaklanmak, altını çizmek ve düşünerek okumak anlamına gelir. Geçen hafta bir arkadaşımın tavsiyesiyle “Bilinçli Okuma” adlı bir kitap aldım.
İçinde “sadece anlamak değil, sorgulamak da gerekir” yazıyordu. “Haa, sorgulamak mı? Tamam, bu kitap bende bir değişikliğe yol açacak” diye düşündüm. Ama bir baktım, her paragrafın sonunda beynimde bir “acaba?” daha ekleniyor. Şu soruyu sormadan edemedim: “Beynimde bu kadar düşünce oluşması normal mi? Yoksa ben gerçekten fazla mı takılıyorum?” Geriye sadece metni sindirip, sindirip sindirmek kaldı.
Evet, derinlemesine okumak, beyin kaslarını çalıştırmak gibidir. Anlamaya çalışırken neredeyse iç sesim bağırarak: “Evet! Bunu tam olarak anladım” diye onay veriyor. Fakat bir süre sonra, derinlemesine okuma, aynı zamanda bir nevi içsel sorgulama ve araştırma süreci de haline geliyor. Her paragraf, başka bir dünyaya yolculuk.
3. Tarama (Scanning): Yavaşlayın, Detayları Kaçırıyorsunuz!
Tarama okuması, esasen bilgiye hızla ulaşmayı amaçlayan bir tekniktir. Düşünün; bir iş görüşmesi için başvurduğunuz şirketin tarihçesini öğrenmeniz gerek. Hızlıca anahtar kelimelere göz atarak, önemli bilgileri tarayıp geçiyorsunuz. Genellikle profesyonel bir ortamda, bir rapor ya da dergi makalesi okurken bu tekniği kullanırım. Gerçekten de, okuduğum yazının her kelimesine odaklanmam gerekmiyor.
Mesela, geçenlerde bir e-kitap aldım ve başlıkları tararken, içeriği tam anlayamadım. “Ne kadar hızlı okursam, o kadar çok şey öğrenirim, değil mi?” düşüncesiyle geçmeye başladım. Ama bir süre sonra fark ettim ki, içeriğin tamamını anlamadan sadece başlıkları görmekle yetiniyormuşum. “Güzel bir teknikmiş ama biraz fazla yüzeysel kalmış.” Dedim kendi kendime.
Okuma Teknikleri: Başarıya Giden Yol
Okuma türlerini sıraladık, şimdi de okuma tekniklerine göz atalım. Okumak, sadece bir sayfa çevirmek değil, doğru teknikleri kullanmakla da ilgilidir.
1. Not Alarak Okuma: Her Şey Bir Kenara, Kalem Elinde
Benim için en keyifli tekniklerden biri, not alarak okumadır. En sevdiğim şeylerden birisi, bir kitabı okurken ya da bir yazıyı geçirirken önemli gördüğüm kısımları altını çizmektir. Kitapçıda dolaşırken, “Aman bu kitap işime yarar mı?” diye sormadan önce, ilk işim, “Not alabilir miyim?” diye sormak oluyor.
Bir gün bir arkadaşım bana şöyle demişti: “Sen her okuduğunu not alıp, altını çiziyorsun, kitap ne olacak birikir de birikir.” Bunu duyduğumda gözlerim büyüdü ve dedim ki: “Kitaplar zaten birikir, önemli olan ne kadar çok şey öğrendiğimiz değil mi?”
Not almak, okuduğumuz şeylerin zihnimize kazınmasına yardımcı olur. İleriye dönük bir okuma yapacaksam, mutlaka notlarımı gözden geçireceğim. Bu sayede bir yandan okuma süreciyle ilgili hatırlatmalar alırken, diğer yandan önemli noktaları hafızama kazındırırım.
2. Okuma Stratejileri: Gücünü Doğru Yerde Kullan
Okuma stratejileri aslında okumanın nasıl daha verimli yapılacağını gösterir. Örneğin, “ön okuma” tekniği, okuma öncesinde başlıkları, alt başlıkları ve anahtar cümleleri inceleyerek ne beklediğimizi anlamamıza yardımcı olur. Ama bazen bu da beni şaşırtıyor. “Hadi ya, ben bunun tamamını mı ezberleyeceğim?” diye düşündüğümde, beynimdeki ses “Evet” diye cevap veriyor. Ama sonunda bu stratejiyi kullanarak, okuma hızım artıyor.
Bazen de bağlantı kurma tekniği kullanıyorum. Kitaptaki bir bölümle, günlük hayatta karşılaştığım bir olayı ya da başka bir kitabı ilişkilendiriyorum. O zaman kitap, daha fazla içselleştiriliyor.
Sonuç: Okuma, Bir Yolculuktur
Bütün bu okuma türleri ve teknikleri, aslında bizim bilgiye nasıl yaklaşacağımızı belirler. Hızlı okuma, derinlemesine okuma, tarama; hepsi kendi içinde değerli. Ancak, en önemlisi; okuma, bir yolculuktur. O yolculukta yalnızca kitaplar değil, zihin de şekillenir. Kimi zaman kendi kafamızdaki şüpheleri sorgularken, kimi zaman yalnızca eğlenmek için okuruz. Bu nedenle, okumak sadece bir alışkanlık değil, aynı zamanda düşünce dünyamızla kurduğumuz bağdır.
Ve unutmadan, okuma her zaman ciddi olmak zorunda değil. Bir parça eğlenmek, düşünmek, biraz da “Ben neden bu kadar ciddiyim?” demek, belki de okumada ulaşabileceğimiz en büyük hedeflerden biridir.