Bidat’ın Anlamı Nedir? Hem Ciddi Hem Komik Bir Bakış
Bidat. Bu kelimeyi duyduğunda ne geliyor aklına? Belki bir arkadaş sohbetinde, bir ders dinlerken, ya da bir dini tartışma esnasında… Her durumda, “bidat”ın anlamı aslında biraz kafa karıştırıcı olabilir. Kimileri için dini bir terim, kimileri için ise sadece arka planda bir anlam taşır. Peki, gerçekten ne anlama geliyor? Hadi bunu biraz daha mizahi bir dille keşfedelim.
—
Bidat: Eski Bir Terim, Ama Modaya Uygun
Öncelikle, bidat, Arapçadan dilimize geçmiş bir kelimedir. Temelde “yenilik, sonradan eklenen şey” anlamına gelir. Dini bağlamda ise, “sonradan ortaya çıkan ve asıl öğretiye aykırı olan bir şey” olarak tanımlanabilir. Şimdi, bu tanımı biraz daha basit bir şekilde inceleyelim: Hayatımıza sonradan dahil olmuş, ama sanki zaten vardıymış gibi davranan her şey… Mesela şu an telefonlarımıza “bilgisayar” diyoruz, ama aslında o sadece bir telefon! Bu bile bir bidat gibi düşünebiliriz.
Bir arkadaşımın dediği gibi: “Telefonlara bilgisayar diyoruz, ama hala takılmak için yere bakmak gerekiyor!” İşte bu tip “sonradan gelen” her şey, bidat’ın ruhuna uyuyor.
—
Bir Koca Çaydanlık, Bir Bidat Sohbeti
Geldik, bizim ortamın klasik sahnesine. Bir kafede oturuyoruz, önümüzde koca bir çaydanlık var, her birimiz aynı anda bir şeyler söylüyoruz. Orada da, dinlemenin yanı sıra, bir yandan da arka planda bir “bidat” sohbeti dönüyor. “Yani aslında, şunları yapmak da bidat işte, Allah’a yakınlaşmanın yolu, şu şu şekilde” gibi derin derin tartışmalar dönüyor. Gerçekten de, arkadaşım “bidat nedir?” sorusunu bana soruyor ve ben de kafamda dönüp duruyorum: “Ya, kesin buna komik bir şey söylemeliyim, ama aynı zamanda doğru da olmalı…”
Bir anlık sessizlik. Bu tip kelimelerle karşılaştığımızda, hemen kafa karıştırıcı bir soruya dönüşebiliyor. Ama sonra aklıma geliyor: “Bidat, aslında tamamen insanın yeni bir şey yapma dürtüsünden kaynaklanıyor.” Yani, bir şeyin bir “yeni” olarak kabul edilmesi, aslında insana ait doğal bir istek.
—
Bidat’a Yönelik Sosyal Tepkiler: Kim Ne Dedi?
Bidat’ı anlamanın en kolay yollarından biri, ona sosyal anlamda bakmak. Birçok kişi için bidat, sıkı bir dini kural ihlali gibi algılanabilirken, kimileri de “ya, o kadar da değil” diyebilir. Tıpkı hayatımızdaki o pek çoğumuzun sevdiği o arkadaşımız gibi:
Ben: “Yani, bidat aslında yenilik demek, hani… yanlış yapmamamız gereken bir şey.”
Arkadaşım: “Yani mesela bu yeni internet çılgınlıkları da bidat mi?”
Ben: “Evet, aslında öyle. Çünkü sadece ‘yeni’ olmaktan başka bir anlam taşıyor: Bir şekilde eskiye, geçmişe karşı bir itiraz.”
Her şeyin “yenisi” bidat olabilir mi? Elbette hayır. Mesela, bir yanda yeni bir teknoloji gelmiş, o yüzden “bidat” diyemeyiz. Ancak işin içinde, kültürümüzü ya da inancımızı değiştirmeye çalışan bir şey varsa, işte o zaman devreye bidat giriyor.
—
Bidat’ın Komik Yansımaları
Ve tabii ki, hayatta çoğu şey gibi, bidat da komik bir şekilde karşımıza çıkabiliyor. Mesela son zamanlarda pek çok kişi “Instagram fenomeni” olmak için neler yapıyor? Fotoğraf paylaşıyor, filtreler ekliyor, içerikler üretiyor… Peki ya eski zamanlarda bu tür şeyler için nasıl bir tepki verilirdi? “Vay canına, insan evladının böyle bir şey yapması bidat olurdu!” diyebilirdik. Ama şimdi, herkes “Instagram fenomeni” olmanın peşinden koşuyor. O kadar yeni ki, o kadar farklı ki! Yani bu yeni işlere bakınca da, işte “bidat” bambaşka bir bakış açısı kazandırıyor.
—
Bidat’la Tanışmak
Bazen etrafımızda gördüğümüz her şeyin yeni olduğunu düşünürüz. Yenilik ve gelişme, bizi kendine çeker. Ama bu durumda, bidat kavramını unutmayalım. Çünkü bazen, biraz geçmişe bakmak, fazla ileri gitmekten çok daha anlamlı olabilir.
Sonuçta, “Bidat nedir?” sorusuna cevabım şu şekilde olacak: Yeni ve sıradışı bir şey, ama bazen o kadar da hoş karşılanmayacak bir şey. Çünkü “eskiyi” ve “doğalı” yücelten bir kültürde, yenilik bazen yalnızca değişim değil, kafa karıştırıcı bir şey haline gelebilir.
Bidat, bazen evimizdeki o garip yeni icat, bazen de toplumsal normlarımıza karşı bir itiraz olabilir. Ama her durumda, mizahi bir bakış açısıyla; “Hadi, gel bakalım, bu neymiş?” demek de bazen en doğrusu. Ve ben de bu yazıyı yazarken biraz da böyle yaptım. O yüzden, birbirimize bakıp da her yeni şeyin “bidat” olup olmadığını tartışırken, belki de en iyi şey, biraz gülmek ve espri yapmaktır.
—
Bundan sonra, her yeni yenilik gördüğünde, “acaba bu da bidat mı?” diye sorabilirsin. Ama sakın fazla ciddiye alma, çünkü bu dünyada her şey bir şekilde değişiyor, ve biz de bu değişimle başa çıkmaya çalışıyoruz.