Olağan KHK Ne Zaman Kaldırıldı? – Hukukun Değişimi, Toplumun Dönüşümü
Bazı yasal kavramlar vardır ki yalnızca hukukun değil, toplumun da aynasıdır. “Olağan Kanun Hükmünde Kararnameler (KHK)” de tam olarak böyle bir kavramdı. Devletin hızlı karar alma mekanizmasını temsil ederken, bir yandan da demokrasi, toplumsal katılım ve eşitlik gibi değerlerin ne kadar korunabildiğinin bir göstergesiydi. Bugün bu yazıda yalnızca “Olağan KHK ne zaman kaldırıldı?” sorusuna cevap aramakla kalmayacak, aynı zamanda bu hukuki değişimin toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet merceğinden ne anlama geldiğini birlikte sorgulayacağız.
Olağan KHK Nedir? Kısa Bir Tarihçe
Olağan KHK, yürütme organına TBMM’nin verdiği yetki çerçevesinde, olağan dönemlerde kanun gücünde düzenlemeler yapma imkânı tanıyan hukuki araçlardı. Yani devlet, yasama sürecinin uzunluğunu beklemeden, hızlı ve etkili çözümler üretebiliyordu. 1982 Anayasası’nın 91. maddesi bu mekanizmayı düzenliyordu ve uzun yıllar boyunca olağan dönemlerde birçok alanda KHK’lar çıkarıldı.
Ancak zamanla bu sistem eleştirilerin odağı haline geldi. Çünkü yürütmeye verilen bu geniş yetkiler, yasama organının denetim gücünü zayıflatıyor ve demokratik meşruiyet tartışmalarına yol açıyordu. Kısacası, hız ve verimlilik adına demokratik dengeyi zedeleme riski doğmuştu.
Olağan KHK Ne Zaman Kaldırıldı?
Türkiye’de “olağan dönem KHK” yetkisi 2017 Anayasa değişikliğiyle kaldırıldı. 16 Nisan 2017’de yapılan halk oylaması sonucunda kabul edilen anayasa değişiklikleriyle birlikte yürütmenin kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi sona erdi. Yeni sistemde yalnızca Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri (CBK) yürürlükte kaldı. Bu da, yasama ve yürütme arasındaki yetki dengesinin yeniden tanımlandığı yeni bir dönemin başlangıcı oldu.
2018’de Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi’nin yürürlüğe girmesiyle birlikte, artık olağan dönemlerde KHK çıkarma yetkisi tamamen tarih oldu. Bu, yalnızca hukuki bir değişiklik değil; aynı zamanda devletin işleyişine dair paradigmatik bir dönüşümdü.
Toplumsal Cinsiyet Perspektifinden KHK’nın Kaldırılması
Olağan KHK’ların kaldırılması yalnızca bir anayasa maddesinin değişmesi anlamına gelmez; aynı zamanda devlet-vatandaş ilişkisini, karar alma süreçlerine katılımı ve eşitliği yeniden düşünmemizi sağlar. Kadınlar açısından bu değişim, karar alma süreçlerinin daha kapsayıcı ve temsil edici olması için bir fırsat yaratır. Çünkü hızlı ve merkezi karar alma mekanizmaları, çoğu zaman toplumsal cinsiyet eşitliği gibi konuları ikinci plana itebilir.
Empati ve toplumsal etkiler üzerinden bakan kadın perspektifi bize şunu söyler: “Karar alma süreçlerine daha fazla ses, daha fazla temsil ve daha fazla duyarlılık gerekir.” Olağan KHK’nın kaldırılması, demokratik denetimin güçlenmesi ve yasama organının rolünün artmasıyla, bu çeşitlilik ve kapsayıcılık açısından önemli bir adım olabilir.
Erkeklerin Analitik ve Çözüm Odaklı Yaklaşımıyla Yeni Denge
Erkeklerin stratejik ve çözüm odaklı bakış açısı ise bu değişimi farklı bir şekilde yorumlar: Artık yasama ve yürütme arasındaki çizgi daha net, hukuki süreç daha öngörülebilir ve kurumsal denge daha sağlam. Olağan KHK’ların kaldırılması, devlet mekanizmasının daha sistematik ve anayasal çerçeveye uygun işlemesini sağlar. Bu da uzun vadede demokratik istikrarı güçlendirir.
Yani biri insan merkezli ve empati odaklı yaklaşırken, diğeri kurumsal düzen ve çözüm odaklı bir bakış açısı sunar. İkisi birleştiğinde ortaya daha dengeli, daha adil ve daha katılımcı bir yönetim anlayışı çıkar.
Sosyal Adalet ve Katılım Açısından Anlamı
Olağan KHK’ların kaldırılması, sosyal adalet açısından da önemli sonuçlar doğurur. Çünkü karar alma süreçlerinin meclis zeminine taşınması, toplumun farklı kesimlerinin temsil edilme imkânını artırır. Bu da yasaların yalnızca çoğunluğun değil, azınlıkların ve dezavantajlı grupların da ihtiyaçlarını yansıtmasını sağlar.
Çeşitliliğin güçlendiği, farklı seslerin duyulduğu bir yasama süreci, daha adil ve kapsayıcı politikaların önünü açar. Bu durum, demokrasinin yalnızca “çoğunluğun iradesi” değil, “herkesin sesi” olduğu gerçeğini hatırlatır.
Sonuç: Bir Hukuki Değişimden Fazlası
Olağan KHK’ların kaldırılması, sadece bir anayasa değişikliği değil; devletin karar alma anlayışında köklü bir dönüşümdür. Bu değişim, hem demokratik dengeyi güçlendirir hem de toplumun çeşitliliğini ve katılımını artırır. Kadınların empatik ve toplumsal etkileri gözeten yaklaşımı ile erkeklerin çözüm ve sistem odaklı bakışı birleştiğinde, ortaya daha güçlü, daha adil bir hukuk düzeni çıkar.
Peki sizce bu değişim demokrasiyi daha mı güçlendirdi yoksa karar alma süreçlerini yavaşlattı mı? Kendi bakış açınızı paylaşarak bu önemli tartışmaya katkıda bulunmak ister misiniz?